วิกฤต Bank Run จากอดีตถึงปัจจุบัน จะเกิดขึ้นอีกไหมในปีนี้?

วิกฤต Bank Run คืออะไร?

• Bank Run คือ สถานการณ์ที่ลูกค้าของธนาคารพากันถอนเงินจำนวนมากในเวลาเดียวกัน เนื่องจากความกลัวว่า ธนาคารอาจ ล้มละลาย หรือ ไม่สามารถจ่ายเงินคืนได้
• เกิดขึ้นจากการขาดความเชื่อมั่นในความมั่นคงของธนาคาร
• อาจทำให้ธนาคารไม่สามารถให้บริการได้ตามปกติ หรืออาจล้มละลายหากไม่สามารถชำระเงินคืนให้ลูกค้าได้ทันที

จุดเริ่มต้นของ Bank Run ในประวัติศาสตร์โลก

• ปี 1837 ในสหรัฐฯ เกิด Bank Run ครั้งใหญ่ที่สุดในยุคแรก โดยมีสาเหตุจากการขาดสภาพคล่องและความไม่มั่นคงของธนาคารหลายแห่ง
• วิกฤต Great Depression (ปี 1929) เป็นจุดที่ธนาคารหลายแห่งล้มเหลวหลังจากเกิด Bank Run มาติดต่อกัน
• การถอนเงินเป็นจำนวนมากในช่วงวิกฤตทำให้ระบบธนาคารไม่สามารถทำธุรกรรมได้ตามปกติ

ภาพแสดงเหตุผลของการเกิด Bank Run ที่ลูกค้าธนาคารพากันถอนเงินเพราะว่าไม่มั่นใจในธนาคารนั่นเอง

วิกฤต Bank Run ที่เคยเกิดขึ้นในไทย

• ปี 1997 (วิกฤตเศรษฐกิจเอเชีย) ธนาคารไทยหลายแห่งเกิดการขาดทุนและมีลูกค้าเริ่มถอนเงินออกมา
• การถอนเงินจากธนาคารทำให้ระบบการเงินไทยตกอยู่ในวิกฤตและจำเป็นต้องมีการกู้เงินจากรัฐบาลเพื่อช่วยฟื้นฟู
• ความเชื่อมั่นในธนาคารและเศรษฐกิจไทยลดลง ทำให้เกิดการชะลอตัวทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรง

กลไกและผลกระทบเมื่อเกิด Bank Run

• เมื่อเกิด Bank Run ธนาคารจะไม่สามารถจ่ายเงินให้ลูกค้าทุกคนได้ในทันที เนื่องจากมีเงินสดไม่เพียงพอ
• ผลกระทบ
  • ธนาคารอาจต้องปิดให้บริการชั่วคราว
  • อาจทำให้เศรษฐกิจในพื้นที่นั้นชะลอตัว
  • สังคมจะเกิดความตื่นตระหนกและความไม่มั่นคงเพิ่มขึ้น
  • นักลงทุนอาจสูญเสียเงินจำนวนมาก

ภาพแสดงถึงวิกฤตของ Great Depression ในปี 1929 ที่มีผลกระทบเรื่องฟองสบู่ตลาดหุ้นแตก อีกทั้งเศรษฐกิจยังตกต่ำไปทั่วโลก และ อัตราการจ้างงานที่สูงขึ้นจนเศรษฐกิจเริ่มดีขึ้น 

ปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิด Bank Run ในยุคปัจจุบัน

• การขาดความเชื่อมั่นในธนาคาร: หากเกิดข่าวลือเกี่ยวกับธนาคารที่อาจล้มละลาย
• สถานการณ์ทางเศรษฐกิจ: เช่น ความไม่แน่นอนทางการเมือง หรือวิกฤตเศรษฐกิจที่อาจทำให้ธนาคารขาดสภาพคล่อง
• ความกลัวจากปัจจัยภายนอก: เช่น การเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย หรือเหตุการณ์ภาวะวิกฤตที่ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโดยรวม

กรณีศึกษา: Silicon Valley Bank (SVB) และความตื่นตระหนกปี 2023

• เหตุการณ์: ในปี 2023, Silicon Valley Bank (SVB) ประสบปัญหาการขาดสภาพคล่อง หลังจากการลงทุนในพันธบัตรที่ราคาตกลงอย่างรุนแรง
• ผลกระทบ: ลูกค้าที่ยังมีเงินฝากในธนาคารต่างพากันถอนเงินออก ซึ่งทำให้ธนาคารไม่สามารถดำเนินการตามปกติได้
• การตอบสนองของรัฐบาล: ธนาคารกลางสหรัฐฯ ต้องเข้าแทรกแซงเพื่อป้องกันไม่ให้เกิด Bank Run ที่จะกระทบต่อระบบการเงินโดยรวม

มาตรการป้องกัน Bank Run ของสถาบันการเงินในปัจจุบัน

• ประกันเงินฝาก: เช่น ในประเทศไทยมีการประกันเงินฝากให้ลูกค้าได้รับเงินคืนถึงจำนวนที่กำหนด (ไม่เกิน 1 ล้านบาท)
• การตรวจสอบและควบคุมภายใน: ธนาคารจะมีการตรวจสอบและรายงานสถานะการเงินอย่างสม่ำเสมอ
• การสร้างความเชื่อมั่น: ผ่านการให้ข้อมูลที่โปร่งใสเกี่ยวกับฐานะทางการเงินของธนาคาร
• การให้ความช่วยเหลือจากรัฐบาล: กรณีเกิดวิกฤต อาจมีการให้ความช่วยเหลือจากรัฐบาลหรือธนาคารกลางในการรักษาสภาพคล่อง

ภาพอธิบายถึง ถ้าเกิด Bank Run ขึ้นมาจะมีผลกระทบในด้าน การปิดตัวของธนาคาร, เศรษฐกิจชะลอตัว, สังคมเกิดความตระหนก ตื่นกลัว และที่สำคัญ นักลงทุนอาจจะสูญเสียเงินจำนวนมาก

ความเสี่ยงของ Bank Run ในอนาคตยังมีอยู่หรือไม่?

• แม้มีการป้องกันและประกันเงินฝาก แต่ในสถานการณ์ที่เศรษฐกิจไม่มั่นคงหรือมีข่าวลือเกี่ยวกับธนาคารบางแห่ง อาจกระตุ้นให้เกิดความตื่นตระหนก
• เทคโนโลยีการเงิน (FinTech) และการโอนเงินดิจิทัลสามารถเพิ่มความเสี่ยงให้ธนาคารได้ หากการถอนเงินและการเคลื่อนไหวทางการเงินเป็นไปอย่างรวดเร็ว
• การยึดมั่นในกฎระเบียบของธนาคารกลาง รวมถึงการเสริมสร้างฐานะการเงินของธนาคารอาจช่วยลดความเสี่ยงจาก Bank Run

นักลงทุนและประชาชนควรเตรียมตัวอย่างไร

• กระจายการลงทุน: หลีกเลี่ยงการฝากเงินทั้งหมดในธนาคารเดียว หรือการลงทุนในสินทรัพย์เดียว
• ตรวจสอบความมั่นคงของธนาคาร: ตรวจสอบฐานะทางการเงินของธนาคารที่ใช้บริการ
• การวางแผนการเงิน: เตรียมเงินสำรองในกรณีฉุกเฉิน และควรมีแผนสำรองการเงินในกรณีเกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิด
• เข้าใจสิทธิประโยชน์จากการประกันเงินฝาก: รู้จักวงเงินที่ได้รับการประกันจากธนาคารในกรณีเกิดปัญหา

วิกฤต Bank Run ในแง่มุมอื่น ๆ  

1. บทบาทของสื่อในวิกฤต Bank Run

• การแพร่กระจายข่าวลือ: สื่อมีบทบาทสำคัญในการสร้างหรือยุติความตื่นตระหนก หากมีข่าวลือเกี่ยวกับธนาคารใดๆ อาจกระตุ้นให้เกิดการถอนเงิน
• การเผยแพร่ข้อมูลที่โปร่งใส: สื่อสามารถช่วยในการให้ข้อมูลที่ถูกต้องและชัดเจนเกี่ยวกับสถานการณ์ธนาคาร เพื่อป้องกันการเข้าใจผิดและลดความตื่นตระหนก

2. เทคโนโลยีและการเปลี่ยนแปลงทางการเงิน

• การพัฒนาของธนาคารดิจิทัล: ความสะดวกสบายในการโอนเงินออนไลน์อาจทำให้การถอนเงินเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วมากขึ้น ส่งผลให้การเกิด Bank Run มีความเสี่ยงมากขึ้น
• Blockchain และ Cryptocurrencies: การเกิดขึ้นของสกุลเงินดิจิทัลอาจมีผลกระทบต่อการเชื่อมั่นในธนาคารและการถอนเงินดิจิทัลที่อาจเกิดขึ้นได้ในอนาคต

3. บทบาทของธนาคารกลางและรัฐบาล

• นโยบายการกระตุ้นเศรษฐกิจ: ธนาคารกลางอาจใช้เครื่องมือทางการเงินต่างๆ เช่น อัตราดอกเบี้ย และการซื้อพันธบัตรรัฐบาล เพื่อให้ธนาคารมีสภาพคล่อง
• การแทรกแซงของรัฐบาล: กรณีที่เกิดวิกฤต Bank Run ขึ้น อาจมีการแทรกแซงจากรัฐบาลเพื่อช่วยปกป้องสถาบันการเงินและรักษาความเชื่อมั่นในระบบเศรษฐกิจ

4. การศึกษาพฤติกรรมของผู้ฝากเงิน

• จิตวิทยาของผู้ฝากเงิน: พฤติกรรมของผู้ฝากเงินในช่วงวิกฤตอาจได้รับอิทธิพลจากความกลัวหรือความวิตกกังวลมากกว่าข้อมูลทางการเงินที่แท้จริง
• การรับมือกับข่าวลือ: การศึกษาเกี่ยวกับวิธีการที่ลูกค้าสามารถตัดสินใจได้อย่างมีสติเมื่อมีข่าวลือหรือความกลัวเกี่ยวกับธนาคาร

5. ผลกระทบทางสังคมและเศรษฐกิจ

• ความไม่เท่าเทียมทางเศรษฐกิจ: ในบางประเทศที่มีการแบ่งแยกชนชั้นอย่างชัดเจน การเกิด Bank Run อาจกระทบต่อผู้ที่มีรายได้น้อยหรือผู้ที่ไม่ได้รับการคุ้มครองจากประกันเงินฝาก
• ความเชื่อมั่นในระบบธนาคารและเศรษฐกิจ: ผลกระทบที่เกิดจาก Bank Run อาจไม่จำกัดแค่การล้มละลายของธนาคาร แต่ยังสามารถทำให้ความเชื่อมั่นในระบบเศรษฐกิจและการเงินโดยรวมลดลงได้

6. การศึกษาเกี่ยวกับการป้องกัน Bank Run ในระดับโลก

• การวิเคราะห์ผลกระทบจากเหตุการณ์ Bank Run ในประเทศต่างๆ: เช่น การเปรียบเทียบผลกระทบที่เกิดขึ้นจากเหตุการณ์ Bank Run ในประเทศพัฒนาแล้วและประเทศกำลังพัฒนา
• มาตรการที่มีผลประโยชน์ร่วมกัน: การสร้างกฎระเบียบทางการเงินที่ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิด Bank Run และส่งเสริมการเติบโตของระบบการเงินในระยะยาว

7. การวิเคราะห์ในเชิงเศรษฐศาสตร์

• การศึกษาผลกระทบของ Bank Run ต่ออัตราเงินเฟ้อ: การถอนเงินจากธนาคารจำนวนมากอาจทำให้ระบบการเงินขาดสภาพคล่อง ส่งผลต่ออัตราเงินเฟ้อและการเติบโตของเศรษฐกิจ
• ผลกระทบต่อการลงทุน: การเกิด Bank Run อาจส่งผลให้ตลาดการเงินมีความผันผวนสูง นักลงทุนอาจสูญเสียความมั่นใจในตลาดการเงิน

ภาพแสดงถึงการประสบปัญหาการขาดสภาพคล่องของ Silicon Valley Bank ในปี 2023 ด้วยเหตุผลทางด้านการลงทุนในพันธบัตรที่ราคาตก พร้อมทั้งลูกค้าธนาคารพากันถอนเงินออก เพื่อป้องกันไม่ให้เกิด Bank Run ธนาคารกลางสหรัฐจึงเข้ามาแทรกแซงเรื่องนี้

คลิปที่น่าสนใจ

ขอแนะนำคลิปที่อธิบายเรื่อง Bank Run เอาไว้อย่างเข้าใจ กับ Bank Run คืออะไร? แล้ววิกฤตนี้เกิดขึ้นกับสถาบันการเงินได้อย่างไร? จากช่อง Bitkub Academy

• 0.15 : Bank Run เกิดขึ้นได้ยังไง 
• 1.12 : การเกิดวิกฤต และความกังวล

สรุป

• Bank Run อาจดูเหมือนเป็นเรื่องในอดีต
  แต่หาก “ความเชื่อมั่น” หายไปเมื่อไร เหตุการณ์แบบนี้สามารถกลับมาได้เร็วกว่าที่คิด
• แม้ตอนนี้ยังไม่มีสัญญาณรุนแรงแบบปี 2023
  แต่ด้วยเทคโนโลยีที่รวดเร็ว และความเปราะบางของข่าวสารในยุคนี้ ไม่มีใครการันตีได้ 100% ว่าจะไม่เกิดขึ้นอีก
• ข่าวลือไม่กี่บรรทัดบนโซเชียล
  อาจกลายเป็นชนวนให้คนทั้งประเทศรีบถอนเงินพร้อมกันภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง
• ทางรอดคือการเตรียมตัวให้พร้อม
  ต้องรู้เท่าทันสถานการณ์ และไม่ตื่นตระหนกก่อนเวลาอันควร
• บางครั้ง “การไม่ทำอะไรเลย” อาจเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด
  โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ผู้คนกำลังตื่นตระหนก การนิ่งและมีสติอาจช่วย “รักษาสมดุล” ของทั้งระบบได้ดีกว่า

อ้างอิง: 

• What Is a Bank Run? Definition, Examples, and How It Works: https://www.investopedia.com/terms/b/bankrun.asp
• What is a bank run? And why does confidence matter for a bank? : https://www.weforum.org/stories/2023/03/bank-run-silicon-valley-panic/

FAQ — วิกฤต Bank Run จากอดีตถึงปัจจุบัน จะเกิดขึ้นอีกไหมในปีนี้?

 

เขียนโดย

Poomipat Wonganun

ผู้ตรวจทานความถูกต้อง

Chonthicha Poomidon